NOVČANE NAKNADE ZBOG MANJE ZARADE NA DRUGOM POSLU

Novčana naknada zbog manje zarade na drugom odgovarajućem poslu, zajedno sa iznosom zarade koju zaposleni invalid rada ostvaruje na drugom odgovarajućem poslu, ne može preći iznos prosečne mesečne neto zarade za iste ili slične poslove kod poslodavca

Iz obrazloženja:

Osporenom odredbom člana 25. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju (“Sl. glasnik RS”, br. 52/96, 46/98. i 29/2001) propisano je da novčana naknada zbog manje zarade na drugom odgovarajućem poslu, zajedno sa iznosom zarade koju zaposleni invalid rada ostvaruje na drugom odgovarajućem poslu, ne može preći iznos prosečne mesečne neto zarade za iste ili slične poslove kod poslodavca.

Odredbama člana 55. stav 1. tač. 4. Zakona o osnovama penzijskog i invalidskog osiguranja (“Sl. list SRJ”, br. 30/96. i 90/2001) propisano je da zaposleni s preostalom radnom sposobnošću ima pravo na novčanu naknadu zbog manje zarade na drugom odgovarajućem poslu. Odredbama člana 57. propisano je da se novčana naknada iz člana 55. stav 1. tač. 4. ovog zakona, određuje u visini razlike između valorizovanog prosečnog mesečnog iznosa zarade koju je osiguranik ostvario u poslednjoj godini osiguranja koja prethodi godini u kojoj je nastala invalidnost i prosečnog mesečnog iznosa zarade koju on ostvaruje na drugom odgovarajućem poslu, a odredbom člana 78. određeno je da se novčane naknade iz člana 55. Zakona usklađuju u toku godine sa kretanjem prosečne mesečne neto zarade zaposlenih ostvarene na teritoriji republike, odnosno kod poslodavca.

Polazeći od navedenog, Savezni ustavni sud smatra da nema razloga za prihvatanje inicijative za ocenjivanje zakonitosti osporene odredbe, jer je ocenio da način na koji se osporenom odredbom propisuje ostvarivanje prava na naknadu zbog manje zarade na drugom odgovarajućem poslu nije nesaglasan sa odredbama člana 57. Zakona o osnovama penzijskog i invalidskog osiguranja. Ovo stoga jer se naznačena naknada, prema odredbama saveznog zakona, određuje u visini razlike između valorizovanog prosečnog mesečnog iznosa zarade koju je osiguranik ostvario u poslednjoj godini osiguranja koja prethodi godini u kojoj je nastala invalidnost i prosečnog mesečnog iznosa zarade koju on ostvaruje na drugom odgovarajućem poslu, a koja se u toku godine usklađuje sa kretanjem prosečne mesečne neto zarade zaposlenih ostvarene na teritoriji republike, odnosno kod poslodavca, i koja ne može biti niža od 60% od te prosečne neto zarade.

OBUSTAVA IZVRŠENJA OPŠTEG AKTA

Savezni ustavni sud ne može narediti obustavu izvršenja opšteg akta, ali može narediti obustavu izvršenja pojedinačnog akta ili radnji koji su preduzeti na osnovu opšteg akta čiju ustavnost i zakonitost ocenjuje

Iz obrazloženja:

Odredbom člana 132. Ustava SRJ utvrđeno je da Savezni ustavni sud može, u toku postupka do donošenja odluke, narediti da se obustavi izvršenje pojedinačnog akta ili radnje koji su preduzeti na osnovu zakona, drugog propisa ili opšteg akta čija se ustavnost, odnosno zakonitost ocenjuje ako bi njihovim izvršenjem mogle nastupiti neotklonjive štetne posledice.

Polazeći od navedene odredbe Ustava SRJ, Savezni ustavni sud je utvrdio da nisu ispunjene procesne pretpostavke za donošenje rešenja o obustavi izvršenja pojedinačnih akata i radnji, budući da podnosilac inicijative ne zahteva obustavu izvršenja tačno određenog pojedinačnog akta ili radnje, već obustavu izvršenja osporene uredbe, za što Savezni ustavni sud nije nadležan.

(Iz Rešenje Saveznog ustavnog suda, U-br. 198/2001. od 16. 1. 2002)
(Iz Odluke Saveznog ustavnog suda, U-br. 94/2000 od 29. 1. 2002)

USTAVNI SUD REPUBLIKE SRBIJE - IZBOR I RAZREŠENJE SUDIJA

Zakonskom odredbom kojom je, u postupku izbora i razrešenja sudija, određen organ koji podnosi predlog za izbor i imenovanje ne dovodi se u pitanje ostvarivanje ustavnog prava Narodne skupštine da vrši izbor i razrešenje sudija

Iz obrazloženja:

Podnosilac je podneo zahtev za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti odredaba člana 40. Zakona o sudovima (“Službeni glasnik Republike Srbije” br. 46/91, 60/91, 18/92 i 71/92).

U predstavci se navodi da je član 40. osporenog Zakona nesaglasan sa čl. 96. Ustava Republike Srbije, koji garantuje nezavisnost sudova i sa čl. 73. Ustava koji ovlašćuje Narodnu skupštinu Republike Srbije da bira i razrešava sudije Ustavnog, Vrhovnog i drugih sudova. Ističe se da je ustavna nadležnost Narodne skupštine osporenom zakonskom odredbom, preneta na Odbor za pravosuđe i upravu.

Osporenim članom 40. Zakona o sudovima predviđeno je da predlog za izbor i predlog za razrešenje predsednika suda, sudija i sudije porotnika podnosi nadležno telo Narodne skupštine.

Članom 40. Zakona o sudovima nije povređeno ustavno načelo samostalnosti i nezavisnosti sudova utvrđenom članom 96. Ustava Republike Srbije. Samostalnost znači da su sudovi posebna vrsta državnih organa, organizaciono odvojeni od drugih državnih organa za koje važe posebna pravila organizovanja. Pod nezavisnošću sudova podrazumeva se sloboda sudova od svakog uticaja sa strane, slobodno donošenje sudske odluke, a to znači da ni jedan nosilac druge državne vlasti ne može uticati na vršenje sudijske vlasti, odnosno ne može se mešati u rad suda. S obzirom na to da se princip samostalnosti i nezavisnosti odnosi na obavljanje sudijske funkcije, a ne na postupak izbora sudija, Sud je ocenio da osporena odredba čl. 40. Zakona koja uređuje postupak izbora sudija, nije nesaglasna sa članom 96. Ustava Republike Srbije.

(Rešenje Ustavnog suda IY-215/99 od 11.1.2001)

RAZLIČITA VISINA TAKSE

Odlukom skupštine opštine ne može se utvrđivati različita visina takse na osnovu kriterijuma koje ona samostalno utvrdi

Iz obrazloženja:

Predlogom ovlašćenog predlagača pokrenut je postupak za ocenu ustavnosti i zakonitosti odredaba tarifnog broja navedenog u Odluci o lokalnim komunalnim taksama, koju je donela Skupština opštine.

Predlagač je istakao da je osporenim tarifnim brojem određena taksa za isticanje firmi u iznosu od 5.000,00 dinara, a za otkup šumskih plodova i lekovitog bilja po svakoj otkupnoj stanici po 30.000,00 dinara.

Po mišljenju predlagača, ovako određeni takseni iznosi su nerealni i neodrživi, jer protivreče sadašnjoj ekonomskoj situaciji i uzrokuju nemogućnost plaćanja i zatvaranje firmi.

Članom 52. Ustava Republike Srbije propisano je da je svako dužan da plaća poreze i druge dažbine utvrđene zakonom. Članom 72. stav 1. tačka 4. Republika je ovlašćena da uređuje i obezbeđuje finansijski sistem, a članom 114. određeno je da opštini pripadaju prihodi utvrđeni zakonom.

Članom 55. stav 1. tačka 4. Zakona o lokalnoj samoupravi (“Službeni glasnik Republike Srbije”, broj 49/99) predviđeno je da se lokalna komunalna taksa može uvoditi i za isticanje firme na poslovnom prostoru, a članom 57. propisano je da se različita visina takse može utvrđivati samo po delovima teritorija opštine, odnosno zonama u kojima se nalaze objekti, površine, odnosno predmeti ili vrše usluge za koje se plaćaju takse.

Ustavni sud je utvrdio da je osporenim odredbama st. 1. i 3. tarifnog broja 1. Tarife Odluke od 29. decembra 1999. godine, određena različita visina lokalne komunalne takse u okviru istog taksenog osnova, mimo Zakonom propisanog kriterijuma lokacije predmeta taksene obaveze, pa je takvo uređivanje ocenio nesaglasnim sa Ustavom i zakonom.

(Iz Odluke Ustavnog suda IY-45/2000 od 11.01.2001)

POSEBNA NAKNADA ZA ODRŽAVANJE STAMBENIH ZGRADA

Odluka o uvođenju posebne naknade za održavanje stambenih zgrada nije u saglasnosti sa zakonom, s obzirom da je Ustavni sud odlukom utvrdio da odredbe zakona kojima se uređuje ova naknada nisu u saglasnosti sa Ustavom Republike Srbije

Iz obrazloženja:

Ustavnom sudu Republike Srbije podneti su predlozi za pokretanje postupka za ocenjivanje ustavnosti i zakonitosti Odluke o uvođenju posebne naknade za održavanje stambenih zgrada, koju je donela Skupština grada.

Odluka o uvođenju posebne naknade za održavanje stambenih zgrada doneta je na osnovu člana 36. Zakona o održavanju stambenih zgrada kojim je bilo propisano da opština može, radi obezbeđivanja sredstava za izvođenje radova iz člana 6. Zakona, propisati posebnu naknadu za vlasnike stanova u stambenim zgradama na koje se ovaj zakon odnosi, u periodu do 31. decembra 1998. godine. Zakonom o izmeni Zakona o održavanju stambenih zgrada (“Službeni glasnik Republike Srbije”, broj 46/98), primena ove zakonske norme produžena je do 31. decembra 2000. godine. Stoga se, kao prethodno pitanje postavilo pitanje ocene ustavnosti čl. 36. Zakona o održavanju stambenih zgrada, o čemu je u ovom Sudu pokrenut postupak u predmetu IY-186/96. Ustavni sud je, na sednici od 14. decembra 2000. godine, doneo Odluku kojom je utvrđeno da član 36. Zakona i član 1. Zakona o izmeni Zakona o održavanju stambenih zgrada (“Službeni glasnik Republike Srbije”, br. 44/95 i 46/98), nisu u saglasnosti sa Ustavom Republike Srbije iz razloga koji su dati u obrazloženju Odluke Suda.

Odluka Ustavnog suda objavljena je u “Službenom glasniku Republike Srbije”, broj 1. od 3. januara 2001. godine. Saglasno članu 130. Ustava Republike Srbije navedeni članovi Zakona o održavanju stambenih zgrada, prestali su da važe danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u “Službenom glasniku Republike Srbije”.

Osporenom Odlukom nije utvrđen period njene važnosti, a imajući u vidu da je Odlukom Ustavnog suda prestao pravni osnov za njeno donošenje, Sud je utvrdio da Odluka o uvođenju posebne naknade za održavanje stambenih zgrada nije u saglasnosti sa zakonom.

(Iz Odluke Ustavnog suda IY-50/98 od 1.2.2001)

OTKUP GRADSKIH STANOVA

Opština je ovlašćena da odlukom uredi postupak rešavanja stambenih pitanja, nadležnost organa i otkup gradskih, odnosno opštinskih stanova.

Pozivanje donosioca opšteg akta na pogrešan pravni osnov ne čini taj akt nezakonitim, ukoliko je donosilac postupao u granicama zakonskih ovlašćenja

Iz obrazloženja:

Predstavkom je data inicijativa za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti i nezakonitosti Odluke o regulisanju odnosa u oblasti stanovanja.

Podnosilac inicijative navodi da Skupština grada nije bila ovlašćena da uređuje odnose u oblasti stanovanja jer su ti odnosi uređeni Zakonom o stanovanju. Po mišljenju inicijatora, opštine, odnosno gradovi, ovlašćeni su da uređuju kućni red u zgradama, inspekcijski nadzor u održavanju stambenih zgrada, zakonitost utvrđivanja otkupne cene stana, pa je Skupština grada prekoračila ovlašćenja iz zakona donošenjem Odluke o regulisanju odnosa u oblasti stanovanja. Pored toga, inicijator navodi da je osporena Odluka nezakonita i neustavna jer se poziva na neodgovarajući pravni osnov za njeno donošenje.

Ustavni sud je utvrdio da je Skupština grada donela osporenu Odluku i uredila uslove korišćenja gradskih, odnosno opštinskih stanova kojima raspolaže grad, korišćenje sredstava dobijenih prodajom opštinskih, odnosno gradskih stanova i drugih pitanja u vezi postupka davanja stanova na korišćenje licima navedenim u članu 3. Odluke koji u celini preuzima sadržinu odredbe člana 28. Zakona o stanovanju (“Službeni glasnik RS”, br. 50/92, 76/92, 84/92, 33/93, 53/93, 67/93, 46/94, 47/94, 44/95, 49/95 i 16/97).

Ustavni sud je ocenio da je osporena Odluka doneta na osnovu ovlašćenja iz zakona uz poštovanje ustavnih principa i da normiranje u osporenoj Odluci nije u suprotnosti sa odredbom člana 28. Zakona o stanovanju koji propisuje način korišćenja sredstava od stanova prodatih putem otkupa, te da osporena Odluka, koja je prestala da važi 2. jula 1997. godine, u vreme važenja nije bila suprotna zakonu.

U konkretnom slučaju pozivanje na čl. 24. i 28. Zakona o stanovanju ne predstavlja pogrešan pravni osnov, jer se osporenom Odlukom uređuju pitanja rešavanja stambenih potreba i provere zakonitog utvrđivanja otkupne cene stana uređenih navedenim odredbama Zakona o stanovanju. Stav je Ustavnog suda da pozivanje donosioca opšteg akta na pogrešan pravni osnov ne čini taj akt nezakonitim, ukoliko je donosilac postupao u granicama ovlašćenja da samostalno uredi odnose koji su predmet opšteg akta.

(Iz Rešenja Ustavnog suda IY-279/97 od 8.2.2001)

ODLUKA O DAVANJU GRADSKOG GRAĐEVINSKOG ZEMLJIŠTA NA KORIŠĆENJE

Odluka o davanju gradskog građevinskog zemljišta na korišćenje, koja određuje konkretne korisnike gradskog građevinskog zemljišta, broj i površinu građevinske parcele i visinu naknade po svojoj sadržini je pojedinačni pravni akt

Iz obrazloženja:

Po oceni Suda iako je doneta u formi opšteg akta, osporena Odluka je po sadržini pojedinačni akt, jer određuje konkretne korisnike gradskog građevinskog zemljišta, broj i površinu građevinske parcele koja se daje na korišćenje i visinu naknade za svaku parcelu.

S obzirom na to da osporena Odluka po svom karakteru nije opšti akt, za čiju je ocenu nadležan Ustavni sud u smislu člana 125. Ustava Republike Srbije, stekli su se uslovi za odbacivanje zahteva u smislu člana 19. stav 1. tačka 1. i člana 45. Zakona o postupku pred Ustavnim sudom i pravnom dejstvu njegovih odluka (“Službeni glasnik Republike Srbije”, broj 32/91) i člana 35. stav 1. tačka 3. Poslovnik o radu Ustavnog suda Republike Srbije (“Službeni glasnik Republike Srbije”, broj 9/95).

(Iz Zaključka Ustavnog suda IY-162/2000 od 8.2.2001)

USTAVNI SUD REPUBLIKE CRNE GORE - OBAVEZNOST REFERENDUMA

Zakonom se može propisati da su rezultati referenduma obavezujući za skupštinu koja je raspisala referendum

Iz obrazloženja:

Ustavni sud Republike Crne Gore odbio je predlog za utvrđivanje neustavnosti odredbe člana 8. Zakona o referendumu (“Sl. list RCG”, br. 9/2001). Tom odredbom propisano je da su rezultati referenduma obavezujući za skupštinu koja je raspisala referendum.

Iz načela Ustava Republike Crne Gore (član 2. i 3) da suverenost pripada građanima, da građani vlast vrše neposredno ili preko slobodno izabranih predstavnika i da se ne može ispostaviti niti priznati vlast koja ne proističe iz slobodno izražene volje građana, proizilazi da građani imaju izvornu suverenost, a Skupština Republike Crne Gore izvedenu i da takvu suverenost ona dobija na slobodno provedenim izborima. Pošto suverenost pripada građanima to su građani isključivo ovlašćeni da suvereno odlučuju referendumom o pitanjima koja su predmet izjašnjavanja, a naročito o promjeni državnog statusa, oblika vladavine i promjeni granice, pa skupština koja je raspisala referendum može samo konstatovati odluku građana donesenu na referendumu, kao obliku njihovog neposrednog odlučivanja, jer je ona konačna i obavezna i skupština nema ustavnog ovlašćenja da odlučuje o toj odluci. Zbog toga je, po ocijeni Ustavnog suda, odredba člana 4. Zakona o referendumu, kojom je propisano da su rezultati referenduma obavezujući za skupštinu koja je raspisala referendum, u skladu sa Ustavom Republike Crne Gore.

(Iz Odluke Ustavnog suda Republike Crne Gore, U-br. 34/2001 od 25. 2. 2002)

EKSPROPRIJACIJA I PRENOS PRAVA VLASNIŠTVA

Ne može se danom pravosnažnosti rešenje o eksproprijaciji izvršiti prenos prava vlasništva na ekspropisanoj nepokretnosti, a da pre toga nije utvrđena i isplaćena visina naknade za ekspropisanu nepokretnost

Iz obrazloženja:

Osporenim odredbama člana 3. i člana 58. stav 1. i 2. Zakona o eksproprijaciji (“Sl. list RCG”, br. 55/2000) propisano je da se danom pravosnažnosti rješenje o eksproprijaciji mjenja vlasnik, odnosno oblik svojine na ekspropisanoj nepokretnosti; da se upis svojine i drugih prava na eksproprisanoj nepokretnosti vrši na osnovu pravosnažnog rješenja o eksproprijaciji i da zahtjev za upis može podnijeti svaka stranka.

Iz odredbe člana 45. Ustava Republike Crne Gore proizilazi da se jamči pravo svojine i da niko ne može biti lišen prava svojine niti mu se pravo svojine može ograničiti, osim kada to zahtjeva javni interes utvrđen zakonom ili na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Ustavom se, dakle, garantuje pravo svojine i samo izuzetno dozvoljava mogućnost lišenja ili ograničenja prava svojine, u slučaju kada to zahtjeva javni interes utvrđen zakonom ili na osnovu zakona. Pri tome, vlasniku stvari na kojoj se oduzima ili ograničava pravo svojine mora se isplatiti naknada koja ne može biti niža od njene tržišne vrijednosti. Dakle, Ustavom je, pored razloga za lišavanje, odnosno ograničavanje prava svojine, određena i najniža granica za utvrđivanje naknade za oduzeto pravo svojine ili njegovo ograničenje, kao ekvivalenta. Gornja granica naknade Ustavom nije određena. Intencija je, dakle, da se raniji vlasnik primjenom mjera imovinske prinude ne dovede u nepovoljniji položaj od onog u kojem je bio prije primjene tih mjera. Prema tome, lišavanje prava svojine ili ograničavanja tog prava je neodvojivo povezano sa utvrđivanjem i isplatom pripadajuće naknade, odnosno ekvivalenta, čija visina ne može biti niža od tržišne cijene stvari na kojoj se oduzima ili ograničava pravo svojine. Stoga, po ocijeni Ustavnog suda, utvrđivanje i isplata naknade mora prethoditi prenosu prava svojine ili se mora izvršiti najkasnije istovremeno sa prenosom tog prava. Nasuprot tome, navedenim osporenim odredbama se omogućava da danom pravosnažnosti rješenja o eksproprijaciji korisnik eksproprijacije upiše pravo svojine na eksproprisanoj nepokretnosti i na taj način liši ranijeg vlasnika tog prava prije isplate pripadajuće naknade za tu nepokretnost, pa čak i prije utvrđivanja te naknade, ukoliko se stranke nijesu prije pravosnažnosti rješenja o eksproprijaciji sporazumjele o oblicima i visini naknade i predaji nepokretnosti. Stoga osporene odredbe nijesu u saglasnosti sa Ustavom Republike Crne Gore.

(Iz Odluke Ustavnog suda Republike Crne Gore, U-br. 14/2001 od 12. 2. 2002)

VRHOVNI SUD REPUBLIKE SRBIJE - ROK ZA PODNOŠENJE PRIJAVA POTRAŽIVANJA

Rok za prijavljivanje potraživanja od 60 dana je prekluzivan samo pod uslovom da su poverioci u oglasu bili upozoreni na posledice prekoračenja roka

Iz obrazloženja:

Stoje navodi zahteva za zaštitu zakonitosti o pogrešnoj primeni odredbi člana 90. stav 1. tačka 6. Zakona o prinudnom poravnanju, stečaju i likvidaciji (“Službeni list SFRJ”, broj 84/89 i “Službeni list SRJ”, broj 37/93 i 28/96). Obavezni deo oglasa o otvaranju stečaja čini i upozorenje o posledicama prekoračenja roka prijave potraživanja u stečaju. Naime, članom 18. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o prinudnom poravnanju, stečaju i likvidaciji (“Službeni list SRJ”, broj 28/96), rok za prijavljivanje potraživanja iz člana 90 stav 1. tačka 6. ZPPSL produžen je sa 30 na 60 dana od dana objavljivanja u Službenom listu SRJ, ali je propisana i obavezna sadržina oglasa koji sada mora da sadrži i upozorenje poveriocima da će neblagovremeno podnete prijave biti odbačene.

Pre navedene novele iz 1996. godine, rok za prijavu od 30 dana od dana objavljivanja u Službenom listu SRJ nije bio prekluzivan. Ovo zato što je bila propisana mogućnost da se na ročištu za ispitivanje potraživanja ispituju i potraživanja prijavljena po isteku roka određenog za prijavljivanje potraživanja (ako je prijava podneta do zaključenja ročišta za ispitivanje potraživanja i ako je stečajni upravnik mogao da se o tim potraživanjima izjasni).

Umesto novelama zakona brisanih odredbi dotadašnjeg člana 124. stav 2. i člana 126. ZPPSL o ispitivanju potraživanja prijavljenih po isteku roka određenog za prijavljivanje potraživanja i odbačaju prijava potraživanja prispelih po zaključenju ročišta za ispitivanje potraživanja (čl. 23. i 24. Zakona o izmenama i dopunama Zakona), obavezna sadržina oglasa sada uključuje upozorenje poveriocima da će neblagovremeno podnete prijave biti odbačene. Novele ZPPSL u tom smislu predviđaju prekluzivni rok za prijavu potraživanja u stečajnom postupku. Otuda je rok za prijavljivanje potraživanja od 60 dana prekluzivan samo pod uslovom da su poverioci u oglasu bili upozoreni na posledice prekoračenja roka. Poverioci se ne pozivaju pojedinačno da prijave potraživanja stečajnom veću, nego da se to čini oglasom o otvaranju stečajnog postupka koji se objavljuje u “Službenom listu SRJ”. U okviru pozivanja na prijavljivanje potraživanja stečajnom veću moralo je da bude sadržano i obavezno upozorenje o posledicama prekoračenja roka prijave potraživanja. Prijava potraživanja u stečaju nema evidencioni karakter (kao što je to inače slučaj sa prijavom razlučnog poverioca - član 117. ZPPSL), pa zbog propusta suda da u oglas unese obaveznu sadržinu koja je propisana zakonom, poverioci ne mogu da budu neopravdano uskraćeni za mogućnost da se ispitaju i njihova potraživanja koja su prijavili do zaključenja ročišta za ispitivanje potraživanja i pored odsustva upozorenja u oglasu o posledicama prekoračenja roka prijave potraživanja. Značaj ovog upozorenja, kako to sa osnovom ističe Republički javni tužilac, ogleda se upravo u tome što je sada posle novele zakona iz 1996. godine isključena mogućnost da se na ročištu za ispitivanje prijavljenih potraživanja ispituju i one prijave koje su podnete posle isteka roka za prijavu potraživanja.

(Rešenje Vrhovnog suda Srbije, Pzz. 36/01 od 19.9.2001. godine)

PONIŠTAJ PRODAJE NEPOKRETNOSTI U STEČAJNOM POSTUPKU

Dobijena cena na licitaciji u postupku stečaja ne mora odgovarati tržišnoj vrednosti i to nije razlog za poništaj ugovora kada je nepokretnost prodata na javnoj licitaciji u zakonito sprovedenom stečajnom postupku

Iz obrazloženja:

Vrhovni sud nalazi da su pravilno nižestepeni sudovi zaključili da je tužbeni zahtev neosnovan sa razloga što je izvršena prodaja nepokretnosti u skladu sa odredbama člana 129. do 136. Zakona o prinudnom poravnanju, stečaju i likvidaciji te da je zaključeni ugovor pravno valjan.

Nije osnovan navod revizije da zemljoradnička zadruga nije imala pravo otuđenja nepokretnosti. Ovo sa razloga što otuđenje nije izvršila ZZ, već je otuđenje izvršeno u stečajnom postupku, iz čega proizilazi da su stečajni organi izvršili prodaju radi namirenja dugova te zadruge odnosno radi namirenja stečajnih poverilaca zadruge.

Kako je prilikom prodaje nepokretnosti u svemu postupljeno prema odredbama Zakona o prinudnom poravnanju, stečaju i likvidaciji i nepokretnost prodata na javnoj licitaciji, a da pri tom nema povrede postupka, onda proizilazi da su navodi revizije kojim se ističe da je nepokretnost prodata ispod cene bez značaja.

Ovo sa razloga što je za postupak licitacije bitno da se licitacija javno objavi, te da postoji mogućnost da neograničeni broj lica učestvuje u postupku licitacije odnosno da je postupak licitacije proveden po zakonu. U konkretnom slučaju u postupku licitacije su učestvovala tri lica od kojih je najpovoljniji bio drugotuženi i to je ona vrednost koja se u prodaji u stečaju mogla ostvariti. To ne mora biti tržišna vrednost. Prema tome, dobijena cena na licitaciji u postupku stečaja ne mora odgovarati tržišnoj vrednosti i to nije razlog za poništaj ugovora kada je nepokretnost prodata na javnoj licitaciji u zakonito sprovedenom stečajnom postupku.

Otuda je bez značaja neka druga vrednost koju je neki drugi organ utvrdio sa razloga što je izvesno da se ta cena nije mogla dostići na javnoj licitaciji, koja je zakonito sprovedena.

(Presuda Vrhovnog suda Srbije, Prev. 122/01 od 6.6.2001)

ODGOVORNOST ZBOG PRAVNIH NEDOSTATAKA

Odgovornost zbog pravnih nedostataka podrazumeva dužnost prodavca da obezbedi kupcu, kao sticaocu prava, i od trećih lica nesmetano korišćenje prava koje mu je ugovorom na njega preneto.

Iz obrazloženja:

S obzirom da je u toku postupka utvrđeno da su tuženi prodali tužiocu parcelu a bilo im je poznato u vreme zaključenja ugovora da nisu bili vlasnici iste, o čemu tužilac nije imao saznanja, pravilan je zaključak nižestepenih sudova da su tuženi odgovorni za štetu koju su dužni da nadoknade tužiocu shodno odredbama čl. 185. i 190. Zakona o obligacionim odnosima.

Pravilan je zaključak nižestepenih sudova. Odgovornost zbog pravnih nedostataka (obaveza zaštite od evikcije), podrazumeva dužnost prodavca da obezbedi kupcu kao sticaocu prava i od trećih lica nesmetano korišćenje prava koje je ugovorom na njega preneto. Tužilac kao kupac u vreme zaključenog ugovora nije znao za postojanje pravnih nedostataka. Prema odredbi člana 510. Zakona o obligacionim odnosima posledice od evikcije su različite zavisno od toga da li se radi o potpunoj (ako je stvar oduzeta od kupca) ili delimičnoj evikciji (ako je došlo do umanjenja ili ograničenja kupčevog prava). Ukoliko se radi o potpunoj evikciji, kao što je ovde slučaj, ugovor se raskida po samom zakonu, pa u tom slučaju kupac ima pravo da zahteva od prodavca da mu vrati plaćeni iznos cene, kao i da mu naknadi pretrpljenu štetu. U slučaju restitucije cene istom se nastoji u imovini kupca uspostaviti ono stanje koje je bilo pre zaključenja ugovora, a to je iznos tržišne cene u vreme donošenja sudske odluke. Dakle, osnovno pravo kupca kod potpune evikcije je vraćanje cene koja se može odrediti u visini iznosa tržišne cene u vreme presuđenja ili valorizovanog iznosa isplaćene cene. Dakle kupac može po svom izboru tražiti naknadu štete u pogledu jednog ili drugog načina obračuna vrednosti. U konkretnom slučaju tužilac se opredelio za valorizaciju iznosa isplaćene cene u smislu člana 218. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima. Sledom navedenog to pravo mu i pripada pa je osnovan njegov zahtev za naknadu.

(Vrhovni sud Srbije, Rev 5356/00 od 24.5.2001)

PONIŠTAJ TESTAMENTA

Pravni interes da može zahtevati poništaj testamenta ima zakonski naslednik koji bi bio pozvan na nasleđe da nema testamentalnog naslednika.

Iz obrazloženja:

Prema stanju u spisima tužilja je sestra od tetke ostavioca. Roditelji ostavioca su umrli pre ostavioca i sem njega druge dece nisu imali. Tužena je supruga ostavioca sa kojim u braku nije imala dece.

Pravilan je zaključak nižestepenih sudova da tužbeni zahtev tužilje nije osnovan. Prema navodima tužbe ostavilac u vreme sudskog zaveštanja nije bio sposoban za rasuđivanje i sa tog razloga tužilja traži njegov poništaj. Prema stanju u spisima predmeta proizilazi da ostavilac u trenutku sačinjenja zaveštanja nije bio potpuno lišen poslovne sposobnosti. To znači da se u konkretnom slučaju ne radi o ništavosti zaveštanja u smislu čl. 156. Zakona o nasleđivanju koji propisuje uslov da je ostavilac zbog nesposobnosti za rasuđivanje potpuno lišen poslovne sposobnosti i na nju se može pozvati svako zainteresovano lice. S obzirom na osnov tužbenog zahteva za poništaj zaveštanja, reč je o rušljivosti zaveštanja u smislu čl. 164. Zakona o nasleđivanju. Poništaj zaveštanja zbog rušljivosti može zahtevati samo lice koje ima pravni interes shodno čl. 165. navedenog Zakona.

Za razliku od ništavosti (apsolutne ništavosti) kod koje razloge ništavosti može isticati svako zainteresovano lice, kod rušljivosti (relativne ništavosti), dakle razloge može isticati samo pravno zainteresovano lice. Pravni interes, koji mora da postoji na strani aktivno zainteresovanog lica, ima pre svega zakonski naslednik koji bi bio pozvan na nasleđe da nema testamentalnog naslednika.

U pogledu rečenog, a s obzirom na utvrđenje u postupku da ostaviočevi roditelji nemaju potomstva i ne mogu da naslede jer su umrli pre ostavioca, tužena kao bračni drug nasleđuje celokupnu zaostavštinu i po Zakonu isključuje tužilju iz zakonskog reda nasleđivanja. Sa svega navedenog tužilja nema pravni interes da može zahtevati poništaj spornog sudskog testamenta kojim je za naslednika imenovana tužena, ovo tim pre što tužilja nije ni u krugu nužnih naslednika u smislu čl. 39. Zakona o nasleđivanju.

(Vrhovni sud Srbije, Rev. 5452/00. od 30. maja 2001)

USLOVLJAVANJE STICANJA PRAVA NA NEPOKRETNOSTI

Odredba zakona republike članice kojom je propisano da se upis prava na nepokretnosti u zemljišnim, katastarskim i javnim knjigama, ne može vršiti bez dokaza o plaćenom porezu na prenos apsolutnih prava, odnosno o plaćenom porezu na nasleđe i poklon, nije saglasna sa Ustavom SRJ i saveznim zakonom.

Iz obrazloženja:

Osporenom odredbom člana 35. Zakona o porezima na imovinu (“Službeni glasnik RS”, broj 43/94, 53/95, 54/96, 42/98, 18/99, 21/99, 27/99, 33/99, 48/99, 54/99 i 26/2001) koja je prestala da važi stupanjem na snagu odredbe člana 38. Zakona o porezima na imovinu (“Službeni glasnik RS”, broj 26/2001), a kojom je uređena ista pravna situacija na identičan način, uređena je opšta pravna situacija kako je to navedeno u sentenci obrazloženja, pa se, zbog toga, njen sadržaj ne ponavlja.

Odredbom člana 77. stav 1. tačka 5. Ustava SRJ utvrđeno je da SR Jugoslavija, preko svojih organa, pored ostalog, uređuje i osnove svojinsko-pravnih odnosa.

Zakonom o osnovama svojinsko-pravnih odnosa (“Službeni list SFRJ”, br. 6/80, 36/90 i “Službeni list SRJ”, broj 29/96) propisano je: da se sticanje, zaštita i prestanak prava svojine, prava službenosti, prava stvarnog tereta i prava zaloge uređuju zakonom i da se pravo svojine može oduzeti ili ograničiti u skladu sa ustavom i zakonom (član 7. i 8); da se pravo svojine stiče po samom zakonu, na osnovu pravnog posla i nasleđivanjem, a da se može steći i odlukom državnog organa na način i pod uslovima određenim zakonom (član 20); da se na osnovu pravnog posla pravo svojine na nepokretnosti stiče sa upisom u javnu knjigu ili na drugi odgovarajući način određen zakonom (član 33); i da pravo svojine koje određeno lica ima na stvari, prema navedenom Zakonu, prestaje kad drugo lice stekne pravo svojine na tu stvar (član 45).

Savezni ustavni sud, polazeći od navedenog, smatra da je sticanje svojine na nepokretnosti pravnim poslom uređeno navedenim saveznim Zakonom tako što je za to sticanje potrebno ispuniti dva uslova. Prvi uslov je pravni posao kao osnov za sticanje prava svojine. Drugi uslov je upis prava svojine u određenu javnu knjigu ili na drugi odgovarajući način određen zakonom. Dakle, pravo svojine na nepokretnosti, na osnovu navedenog saveznog Zakona, stiče se u trenutku odgovarajućeg upisa tog prava koje je pravnim poslom preneto sa ranijeg na novog vlasnika nepokretnosti. Međutim, osporenom odredbom propisuje se novi uslov za sticanje tog prava tj. sticanje tog prava se uslovljava plaćanjem određenog poreza na prenos tog prava i na taj se način ograničava sticanje navedenog prava po postupku i uslovima propisanim saveznim zakonom. Republika članica, prema shvatanju Saveznog ustavnog suda, ovlašćena je da samo uredi drugi odgovarajući način upisa, odnosno sticanja prava svojine na nepokretnosti, pravnim poslom, a ne i da propisuje druge, dodatne uslove za sticanje tog prava kako je to propisano osporenom odredbom, budući da je sticanje tog prava po navedenom pravnom osnovu uređeno navedenim saveznim zakonom.

(Odluka o utvrđivanju nesaglasnosti sa Ustavom SRJ i saveznim zakonom I U broj 176/98, od 26. juna 2002. godine)

IZRICANJE KAZNE BEZ ODRŽAVANJA GLAVNOG PRETRESA

Odredbe čl. 449. i 450. Zakonika o krivičnom postupku, kojim je propisano da sudija, na predlog državnog tužioca, može doneti rešenje o kažnjavanju i bez održavanja glavnog pretresa za krivična dela za koja se može izreći novčana kazna kao glavna kazna i uz nju može izreći jednu ili više od sledećih mera: oduzimanje predmeta, zabranu, upravljanja motornim vozilom i oduzimanje imovinske koristi, saglasne su sa Ustavom SRJ.

Iz obrazloženja:

Saveznom ustavnom sudu data je inicijativa za pokretanje postupka za ocenjivanje ustavnosti odredaba čl. 449. i 450. Zakonika o krivičnom postupku (“Službeni list SRJ”, broj 70/2001).

Budući da je sadržaj osporenih odredbi naveden u sentenci obrazloženja to se isti ne ponavlja.

Davalac inicijative smatra da je osporenim odredbama povređen član 29. Ustava SRJ tj. utvrđeno pravo na saslušanje i odbranu.

Odredbama člana 29. Ustava SRJ utvrđeno je: da se svakome jamči pravo na odbranu i pravo da uzme branioca, pred sudom ili drugim organom nadležnim za vođenje postupka (stav 1); da niko ko je dostižan sudu ili drugom organu nadležnom za vođenje postupka ne može biti kažnjen ako mu, u skladu sa saveznim zakonom, nije bilo omogućeno da bude saslušan i da se brani (stav 2); da svako ima pravo da njegovom saslušanju prisustvuje branilac koga izabere (stav 3); i da se saveznim zakonom određuje u kojim slučajevima okrivljeni mora imati branioca (stav 4).

Odredbama člana 451. stav 2. osporenog Zakonika propisano je da će sudija, ako se složi sa predlogom državnog tužioca iz stava 1. člana 449. istog Zakonika, pribaviti podatke o ranijim osudama, a po potrebi, i o ličnosti okrivljenog, i da će zatim, nakon saslušanja okrivljenog, doneti rešenje o kažnjavanju, a odredbom člana 453. stav 1. propisano je da će sudija, ako okrivljeni blagovremeno podnese prigovor na doneto rešenje o kažnjavanju, zakazati glavni pretres po optužnom predlogu državnog tužioca i dalje postupati po odredbama čl. 434. do 448.

Odredbom člana 68. stav 1. osporenog Zakonika propisano je da okrivljeni može imati branioca u toku celog krivičnog postupka.

Savezni ustavni sud, polazeći od navedenog, utvrdio je da nema osnova za pokretanje postupka povodom date inicijative. Naime, prema shvatanju Suda, osporenim odredbama nisu povređena, članom 29. Ustava SRJ, utvrđena prava okrivljenog, pa, prema tome, ni pravo da, ko je dostižan sudu, ne može biti kažnjen ako mu u skladu sa saveznim zakonom, nije omogućeno da bude saslušan i da se brani. Osporenim odredbama ta prava okrivljenog nisu ni ukinuta ni ograničena, već je njima samo propisan deo postupka na osnovu koga sudija može doneti rešenje o navedenom kažnjavanju i bez održavanja glavnog pretresa, a ne i bez saslušanja okrivljenog, koji je dostižan sudu, i bez njegove odbrane. Drugim rečima, navedeno rešenje o kažnjavanju sudija može doneti samo nakon saslušanja okrivljenog i njegove odbrane, kako je to i propisano odredbama člana 451. stav 1. i čl. 68. stav 1. osporenog Zakonika.

Sem toga, ako okrivljeni nije zadovoljan donetim rešenjem o kažnjavanju, blagovremenim prigovorom na to rešenje, njemu je osporenim Zakonikom obezbeđeno i pravo na zakazivanje glavnog pretresa po istom pravnom pitanju.

(Rešenje I U broj 130/2002, od 26. juna 2002. godine)

MERE ZA OTKLANJANJE I UBLAŽAVANJE POSLEDICA PRIMENE SANKCIJA MEĐUNARODNIH ORGANIZACIJA

Odredba zakona republike članice, kojom je propisano da vlada republike članice, radi otklanjanja, odnosno ublažavanja posledica izazvanih primenom sankcija međunarodnih organizacija prema SR Jugoslaviji, odnosno Republici Srbiji, može, dok posledice takvih mera traju, propisati mere ograničenja korišćenja dela sredstava pravnih i fizičkih lica za određene namene i da Vlada republike Srbije preduzima te mere ako one nisu preduzete od strane nadležnih organa SR Jugoslavije, nije saglasna sa Ustavom SRJ

Iz obrazloženja:

Predlogom ovlašćenog pravnog lica pokrenut je postupak za ocenjivanje ustavnosti odredbe člana 2. stav 1. tačka 9) Zakona o merama za otklanjanje i ublažavanje posledica primene sankcija međunarodnih organizacija (“Službeni glasnik RS”, broj 75/92 i 7/95).

Sadržaj osporene odredbe dat je u sentenci odluke Suda pa se ne ponavlja.

Ustavom SRJ nije utvrđena mogućnost da republika članica uređuje odnose iz nadležnosti organa SR Jugoslavije, pa ni u slučaju kada ti organi nisu uredili te odnose.

Odredbom člana 75. Ustava SRJ utvrđeno je da se zakonom može ograničiti raspolaganje delom sredstava pravnih i fizičkih lica za vreme ratnog stanja, neposredne ratne opasnosti ili vanrednog stanja, dok takvo stanje traje, ili utvrđivati poseban način korišćenja.

Savezni ustavni sud, polazeći od navedenog, ocenio je da se na osnovu navedenih odredaba Ustava SRJ, ne mogu uređivati odnosi od strane organa republike članice, a koji nisu rešeni od nadležnih organa SR Jugoslavije, i da se ograničenje raspolaganjem delom sredstava pravnih i fizičkih lica, kao i način njihovog korišćenja, može urediti samo zakonom, a ne to zakonom prenositi (delegirati) na izvršni organ, kako je to propisano osporenom odredbom, pa je, zbog toga, Sud utvrdio da osporena odredba nije saglasna sa Ustavom SRJ.

(Odluka I U broj 143/2000, od 26. juna 2002. godine)

SARADNJA SA MEĐUNARODNIM KRIVIČNIM TRIBUNALOM U HAGU

Vlada republike članice nije nadležna da uređuje saradnju sa međunarodnim krivičnim tribunalom u Hagu

Iz obrazloženja:

Pred Saveznim ustavnim sudom pokrenut je postupak za ocenjivanje ustavnosti Odluke Vlade Republike Srbije, 05 broj 713-3796/2002, od 27. marta 2002. godine (“Službeni glasnik RS”, broj 14/2002).

Osporenom Odlukom propisano je: da će u izvršavanju obaveza i opšteprihvaćenih pravila međunarodnog prava o radu Međunarodnog suda za krivično gonjenje osoba odgovornih za teške povrede međunarodnog humanitarnog prava počinjene na području bivše Jugoslavije od 1991. godine, organi Republike Srbije postupati po proceduri koja je određena Statutom i Pravilnikom o postupku i dokazima tog suda; da će se osporena Odluka primenjivati do donošenja zakona; da danom stupanja na snagu navedene Odluke prestaje da važi Odluka 05 broj 713-6483/2001, od 28. juna 2001. godine, objavljena u “Službenom glasniku Republike Srbije”, broj 37/2001, i da osporena Odluka stupa na snagu danom objavljivanja u “Službenom glasniku Republike Srbije”.

Savezni ustavni sud, pored navedenog, utvrdio je sledeće stanje stvari relevantno za donošenje odluke: da je Odlukom III U broj 139/01 i dr., od 26. maja 2002. godine, objavljenoj u “Službenom listu SRJ”, broj 19/2002, Savezni ustavni sud utvrdio da identična Odluka Vlade Republike Srbije, 05 broj 713-6483/2001, od 28. juna 2001. godine (objavljena u “Službenom glasniku RS”, broj 37/2001), nije saglasna sa Ustavom SRJ i saveznim zakonom; da je, na osnovu člana 41. Zakona o saradnji Savezne Republike Jugoslavije sa Međunarodnim tribunalom za krivično gonjenje lica odgovornih za teška kršenja međunarodnog humanitarnog prava počinjena na teritoriji bivše Jugoslavije, od 1991. godine (“Službeni list SRJ”, broj 18/2002) taj Zakon stupio na snagu 12. aprila 2002. godine, čime je, tog dana, osporena Odluka prestala da važi.

Savezni ustavni sud, polazeći od navedenog, kao i odredbe člana 124. stav 2. Ustava SRJ, kojom je utvrđeno da Savezni ustavni sud može odlučivati o ustavnosti i zakonitosti akata koji su prestali da važe ako od prestanka važenja do pokretanja postupka nije proteklo više od jedne godine, ocenio je da su se stekli uslovi da utvrdi da osporena Odluka u vreme važenja nije bila saglasna sa Ustavom SRJ, iz istih razloga koji su dati za Odluku Suda III U br. 139/01 i dr., od 26. marta 2002. godine, a koja je objavljena u “Službenom listu SRJ”, broj 19/2002.

(Odluka III U broj 65/02, 66/02 i 67/02, od 25.6.2002. godine)

ODGOVORNOST IMAOCA OPASNE STVARI

Lice koje živi u domaćinstvu imaoca opasne stvari upodobljava se licu kome je imalac poverio opasnu stvar da je koristi

Iz obrazloženja:

Tuženi je vlasnik vozila kojim je upravljao drugotuženi u momentu udesa u kome je stradao sin tužilje. Nižestepeni sudovi su utvrdili da krivicu za udes snose drugotuženi sa udesom od 70% i žrtva udesa sa 30%. Ovu okolnost tuženi ima u vidu kad tvrdi da postoje razlozi za isključenje njegove odgovornosti u smislu člana 177. stav 2. ZOO. Međutim, tih razloga nema. Tuženi je kao vlasnik imalac putničkog automobila koji je uzrokovao smrt. U tom smislu odgovara za štetu od automobila kao opasne stvari, u smislu člana 174. ZOO, bez obzira što je u momentu udesa za volanom bio drugotuženi njegov sin. Štetnik je kritičnom prilikom upravljao putničkim automobilom kao lice koje živi u istom domaćinstvu sa imaocem automobila. Zbog te okolnosti štetnik se ima upodobiti licu kome je imalac poverio opasnu stvar. Stoga i postoje uslovi za primenu odredbe člana 176. stav 1. ZOO, po kojoj za štetu od udesa odgovara ne samo lice koje se opasnom stvari poslužilo, nego i lice koje je imalac te stvari.

(Presuda Vrhovnog suda Srbije, Rev. 5434/2001 od 27.12.2001)

PONIŠTENJE UGOVORA

Ako se jedna ugovorna strana poslužila prevarom tako što je drugu ugovornu stranu dovela u zabludu da se overava ugovor o doživotnom izdržavanju, a umesto toga podnela na overu ugovor o poklonu, takav ugovor može se poništiti

Iz obrazloženja:

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je sa tuženom zaključila ugovor sa elementima ugovora o doživotnom izdržavanju, jer joj je bila namera da tim ugovorom sebi obezbedi izdržavanje i pomoć od tužene. Međutim, tužena je obmanula tužilju koja je nedovoljno pismena i umesto tog ugovora ona je sastavila drugi ugovor, koji je označila kao ugovor o poklonu stana bez njene obaveze za izdržavanje tužilje ili bilo kakve druge pomoći, i takav ugovor overila. Zbog te prevare tužena je pravosnažnom presudom krivičnog suda oglašena krivom i osuđena. Tužilja u ovoj parnici traži poništaj ugovora o poklonu.

Prema tako utvrđenom činjeničnom stanju, pravilno je primenjeno materijalno pravo kada je pobijanom presudom usvojen zahtev tužilje kao osnovan. Prema odredbi člana 26. ZOO, ugovor je zaključen kad su se ugovorne stranke saglasile o bitnim sastojcima ugovora. Međutim, u konkretnom slučaju za osporeni ugovor nije bilo saglasnosti stranaka o bitnim sastojcima, jer je tužilja smatrala da je zaključila ugovor o doživotnom izdržavanju, što je bila njena prava namera, ali ju je tužilja prevarila tako što je dovela u zabludu da overavaju taj ugovor koji tužilja želi i koji je sačinio advokat, jer je umesto tog ugovora podnela na overu drugi ugovor o poklonu, koji tužilja nije želela. Stoga je tužilja, u smislu člana 65. stav 1. ZOO, mogla tražiti poništaj tog overenog ugovora, pa je pobijanom presudom njen tužbeni zahtev pravilno usvojen u smislu člana 104. ZOO.

(Presuda Vrhovnog suda Srbije, Rev. 108/2000 od 27.2.2001)